Stap op de fiets en ontdek hoe water eeuwenlang het krachtigste verdedigingsmiddel van Nederland was. Met de route Water als Wapen fiets je door een slim ingericht landschap waar land en water samen de vijand tegenhielden. Je volgt groene inundatievelden, dijken en indrukwekkende forten, terwijl het verhaal van dit unieke erfgoed onderweg steeds zichtbaarder wordt.
Je fietst langs het hart van de Hollandse Waterlinies, waar de Nieuwe Hollandse Waterlinie nog altijd voelbaar aanwezig is. Door land bewust onder water te zetten …
Stap op de fiets en ontdek hoe water eeuwenlang het krachtigste verdedigingsmiddel van Nederland was. Met de route Water als Wapen fiets je door een slim ingericht landschap waar land en water samen de vijand tegenhielden. Je volgt groene inundatievelden, dijken en indrukwekkende forten, terwijl het verhaal van dit unieke erfgoed onderweg steeds zichtbaarder wordt.
Je fietst langs het hart van de Hollandse Waterlinies, waar de Nieuwe Hollandse Waterlinie nog altijd voelbaar aanwezig is. Door land bewust onder water te zetten werd het gebied onbegaanbaar voor soldaten en onbruikbaar voor boten. Wat ooit een militair systeem was, is nu een groen en rustgevend landschap vol verhalen. De route fiets je in jouw tempo: als tweedaagse tocht met een overnachting of in losse etappes. Via fietsknooppunten verken je de Kromme Rijnstreek en het gebied Tussen Lek en Linge. Starten kan op elk gewenst punt.
Sinds 2021 hebben de Hollandse Waterlinies, samen met de Stelling van Amsterdam, de status van UNESCOWerelderfgoed. Een bijzondere erkenning voor dit ingenieuze, oer-Hollandse verdedigingssysteem. Fiets mee en beleef hoe water hier bondgenoot werd.
De fietstocht Water als Wapen kan als tweedaagse tocht met een overnachting worden gedaan. Of verken de route in losse etappes. De routes voeren langs de fietsknooppunten door de Kromme Rijnstreek en het gebied Tussen Lek & Linge. Je kunt starten op elk willekeurig knooppunt. Wil je tips voor leuke overnachtingsmogelijkheden of horeca? Kijk dan in de beschrijving.
Start je ontdekking bij TOP Stadshaven Wijk bij Duurstede! Wandel door de historische binnenstad, bezoek Kasteel Duurstede of fiets langs de Kromme Rijn. Met informatiepaneel en parkeergelegenheid. Klik door en plan je route!
In 1870 kreeg de Kromme Rijn een belangrijke rol in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het onder water zetten vanhet gebied rond Utrecht duurde toen bijna een maand; dat moest sneller. De rivier werd verbreed, bochten afgesneden en stuwen en sluizen aangelegd. In Wijk bij Duurstede k...
In 1870 kreeg de Kromme Rijn een belangrijke rol in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het onder water zetten van
het gebied rond Utrecht duurde toen bijna een maand; dat moest sneller. De rivier werd verbreed, bochten afgesneden en stuwen en sluizen aangelegd.
In Wijk bij Duurstede kwam een grote inundatiesluis (inunderen is onder water zetten). Hiermee werd Wijk bij Duurstede de kraan van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Nu kostte het onder water zetten van de inundatievelden nog maar 4 tot 12 dagen. De inlaat wordt nu nog dagelijks gebruikt voor aanvoer van vers water voor de stad Utrecht en de Vecht.
Stap binnen in de wereld van Vikingen, handelaren en ambachtslieden. In Museum Dorestad komt de vroege middeleeuwen tot leven! Het museum vertelt het verhaal van Dorestad, ooit een bruisend handelscentrum aan de Rijn en een van de belangrijkste plaatsen van Noordwest-Europa.
Beleef de middeleeuwen in Museum Dorestad!
Stap binnen in de wereld van Vikingen, handelaren en ambachtslieden. In Museum Dorestad komt de vroege middeleeuwen tot leven! Het museum vertelt het verhaal van Dorestad, ooit een bruisend handelscentrum aan de Rijn en een van de belangrijkste plaatsen van Noordwest-Europa.
Dit beleef je in Museum Dorestad
Op zolder wacht het schip van Katla: een nagebouwd Scandinavisch vrachtschip waarin je zelf plaats kunt nemen. Via een animatie maak je de laatste etappe van haar reis mee, twaalf eeuwen terug in de tijd. Beneden, in de Dorestadzaal, bewonder je archeologische vondsten die het dagelijks leven, de handel en de ontmoetingen tussen culturen tastbaar maken.
In het ambachtshuis op schaal ontmoet je bewoners die vertellen over hun werk en gereedschap: van bijlen en spinklosjes tot fluiten en aardewerk. Zo zie je hoe het leven in Dorestad er écht uitzag. Blikvanger is de grote maquette van de stad, met pakhuizen, dammen en schepen aan de rivier, een prachtig panorama dat het verleden dichterbij brengt dan ooit.
Museum Dorestad is een plek waar archeologie, geschiedenis en verbeelding samenkomen. Leuk voor gezinnen, geschiedenisfans en nieuwsgierige ontdekkers. Laat je meevoeren naar een tijd vol handel, avontuur en verhalen aan de rivier.
Rondleiding
Een rondleiding met gids van ca. 1 uur behoort op aanvraag tot de mogelijkheden. Stuur hiervoor een e-mail naar info@vvvkrommerijnstreek.nl met vermelding van groepsgrootte, datum en gewenste tijd.
Contact
Bezoek de website van Museum Dorestad.
De openingstijden van Museum Dorestad zijn gelijk aan de openingstijden van VVV Kromme Rijnstreek. Zie hier de actuele openingstijden.
Fort Werk aan de Groeneweg
Als je door de historische loopgraven van Werk aan de Groeneweg loopt ga je terug in de tijd. Het verdedigingswerk heeft nog helemaal haar oorspronkelijke vorm. De infanteriestelling uit de Eerste Wereldoorlog bestaat uit een dubbele loopgraaf met aarden wallen, 55 groepsschuilplaatsen en mooie fruitbomen.
Het terrein is een fantastische speelplek voor kinderen. Je kunt hier heerlijk struinen, door een loopgraaf kruipen, verstoppertje spelen en er een spannende speur- en beleefroute lopen van ca. 2 km met soldaat Vendrik als je gids.
Fort Honswijk, schitterend gelegen aan de rivier de Lek, is een cultuurhistorisch en landschappelijk icoon. Onderdeel van UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies.
Over Fort Honswijk
Fort Honswijk, schitterend gelegen aan de rivier de Lek, is een cultuurhistorisch en landschappelijk icoon. Het vormt het monumentale hart van het meest complete waterlinielandschap van Nederland, de zogenaamde Stelling van Honswijk, iets ten zuiden van Utrecht. Het is ook het oudste en grootste torenfort van het grootste rijksmonument van Nederland. Naast zijn ligging, is de toren van Fort Honswijk van een buitengewone schoonheid. Samen met de fortwal, is dit het oudste deel van het fort (1842). Wie er binnengaat, wordt betoverd door een besloten, geheimzinnige wereld.
Nachtfort
Fort Honswijk maakt onderdeel uit van de Hollandse Waterlinies, sinds 2021 bekroond tot UNESCO Werelderfgoed. Een 200 kilometer lange linie met 96 forten, 6 vestingen en 2 kastelen, waarin Honswijk misschien wel een van de best bewaarde forten is gebleven. Als een bastion van de Hollandse Waterlinies, vertegenwoordigt Fort Honswijk niet alleen een rijke historie, maar ook een belofte voor de toekomst.
Dit is een groots experiment, en vooral bedoeld een thuishaven te creëren voor wie de dag in de drukke randstad niet voldoende is. Binnen de muren van Fort Honswijk vermengen vleermuizen, uilen en andere nachtelijke verschijnselen zich met hedendaagse kunst, ongerepte natuur en cultureel erfgoed. Samen met een gepassioneerde groep ondernemers, creatievelingen en fortliefhebbers, worden pop-up restaurants, culturele evenementen en accommodaties georganiseerd, waardoor een onvergetelijke ervaring ontstaat. Dit alles wordt aangevuld met een inspirerend en stimulerend programma, met als doel een fris perspectief te bieden. Bekijk de website van Nachtfort!
Activiteiten
Nu al weten vele mensen het fort en het omliggende waterlinielandschap te vinden. Het is een groene oase van rust waar je heerlijk kunt wandelen, fietsen en kanoën. Op het fort zelf is een grote groep vrijwilligers actief die o.a. hooggewaardeerde rondleidingen verzorgen. Naast recreatie en toerisme zijn er op het fort echter ook andere functies denkbaar. Waar Fort Honswijk dus ooit de grote, nationale opgave van de landsverdediging diende, wilt men er vandaag de dag ruimte bieden voor nieuwe initiatieven waar de samenleving baat bij heeft. Bekijk ook de website van Fort Honswijk voor meer informatie!
Fort Lunet aan de Snel
Enigszins verscholen in het groen, tussen Fort Honswijk en Werk aan de Korte Uitweg, ligt aan de Gedekte Gemeenschapsweg het kleine maar karakteristieke fort Lunet aan de Snel. In dit fort wordt de bijzondere rol van water in onze samenleving en ook de uitzonderlijke eigenschappen van water voor het voetlicht gebracht. Tevens is er op het fort ruimte voor mensen die in deze speciale omgeving andersoortige (groeps)activiteiten willen ontplooien of gewoon willen genieten van de rust en schoonheid in dit gebied. Ook is de buitenwal van het fort opengesteld voor wandelaars.
Het Lunet aan de Snel (1845-1846) is een verdedigingswerk 300 meter ten noorden van Fort Honswijk. Vanuit deze aarden wal kon een aanval op Fort Honswijk vanuit het noordoosten worden weerstaan. Ook kon een gedeelte van de Lekdijk onder vuur worden genomen, dat vanaf Fort Honswijk niet mogelijk was.
Fort Werk aan de Korte Uitweg
Vlakbij de rivier de Lek, op het eiland van Schalkwijk, ligt Fort Werk aan de Korte Uitweg (WKU). Daar waar de ijsvogel over het water scheert, je het gras kan horen ruisen, vind je een theehuis en een natuurkampeerterrein.
Dit fort werd tussen 1876-1879 gerealiseerd als ondersteuning van fort Honswijk. Het werk heeft een bomvrije kazerne, een opslagloods en een munitiemagazijn.
Wandelaars, fietsers en kanovaarders
Op het fort is een mooi terras en theehuis, waar koffie en thee gedronken kan worden. Ook worden heerlijke lunches geserveerd. Wil je liever een high tea, ook dat is mogelijk. De medewerkers van zorgorganisatie Reinaerde bakken de lekkerste taarten.
Wandelaars kunnen goed uit de voeten op de klompenpaden rond het fort en diverse kleine ommetjes zijn mogelijk. In het gebied zijn ook mooie fietstochten te maken. Bij Fort WKU zijn kano’s te huur en je kunt ook aanleggen met je eigen kano. Vanaf het fort kun je naar het leuke dorpje Schalkwijk kanoën en een mooi rondje door de polder en naar andere forten maken.
Natuurkampeerders
Altijd al willen zien hoe de zon in een polderlandschap ondergaat? Ook dat is mogelijk, breng een tent mee en ervaar zelf hoe prachtig deze natuurcamping is. Kamperen is mogelijk tussen de fortwallen en er is ook een echte forthut te huur.
Zaalverhuur
Op het fort zijn twee prachtige zalen te huur die recent opnieuw zijn aangekleed. Een grote multifunctionele ruimte is geschikt voor grotere groepen. De andere zaal leent zich bij uitstek voor een kleiner gezelschap.
Kinderen
Kinderen kunnen naar hartenlust spelen zowel buiten als binnen in het Fort. Er zijn speciale speurtochten en kinderfeesten kunnen er ook goed georganiseerd worden. Let goed op de de activiteitenkalender, want Boswachter Tineke gaat met enige regelmatig met kinderen de natuur in.
Inundatieveld Blokhoven
Aan de Achterdijk in Schalkwijk ligt het waterbergingsgebied polder Blokhoven. Om wateroverlast bij hevige regenval in Schalkwijk te voorkomen, kan in het gebied 23.000 m3 water worden opgevangen. Dit is ongeveer evenveel als tien Olympische zwembaden. Het gebied ligt midden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In de zomerperiode wordt het tweemaal per maand onder water gezet, zodat het principe van ‘inundatie’ (land onder water zetten) van de waterlinie voor bezoekers tot leven komt. Als hevige of langdurige regenval verwacht wordt, kan het waterschap besluiten de inundatie niet door te laten gaan. Het gebied is dan nodig voor waterberging.
Langs de randen van de plas en de verbrede watergangen zijn natuurvriendelijke oevers aangelegd. Bij de stuw is een vispassage gebouwd, zodat vissen de stuw ook stroomopwaarts kunnen passeren. Het gebied is ingericht voor recreatie: er zijn wandelpaden, bankjes, een trekpontje, een 80 meter lang vlonderpad en kanosteigers. Een informatietafel over waterberging, vispassages en de geschiedenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie vertelt de bezoekers het verhaal over deze bijzondere plek.
Kunstwerk: Het geheim van man en paard
Christel van Vliet en Willy Kruijssen
Atelier Beeldmakers
Werk aan de Waalse Wetering
Dit Werk is gebouwd in 1875-1878 en omvat een bomvrije remise en een fortwachterswoning.
Het werk was in noodgevallen geschikt voor de huisvesting van maximaal 95 manschappen.
Het fort is vrij toegankelijk en je kunt er genieten van een wijds panorama van het Eiland van Schalkwijk en een wandeling maken naar het vlakbij gelegen Verdronken Bos, waar je via een vlonderpad over het water loopt. Meer informatie: www.staatsbosbeheer.nl
Het Verdronken Bos
Zoals de naam wellicht al doet vermoeden, zag dit bijzondere bos er niet altijd al zo uit. Ongeveer 10 jaar geleden stond op deze plek nog een prachtig bos langs de Schalkwijksewetering. Echter zorgde de afwatering in de omgeving en de Schalkwijksewetering wel voor wat problemen. Wanneer er grote regenbuien voorbijtrokken, kon het water maar moeilijk zijn weg vinden en bleef dit vaak op dezelfde plek liggen.
Door deze overlast is er toen besloten om het bos opnieuw in te richten als wateropslag. In het geval van hevige regen kon het stuk grond voortaan onderwater worden gezet zodat de schade en overlast beperkt zou blijven. Door het overschot van regenwater op te vangen en daarmee het bos onder water te zetten. Werden de bomen in het bos letterlijk verdronken, waardoor de boomtoppen afstierven en slechts als stompjes boven de watergrens te zien zijn.
Dit bijzondere bijzondere bos kun je van dichtbij bekijken via een vlonderpad dat dwars door het bos loopt. Vergeet vooral niet om een verrekijker en fotocamera mee te nemen, want de omgeving zit vol met bijzondere waterdieren zoals de Grote Zilverreiger.
In het hart van de Kromme Rijnstreek, waar de kersenteelt een belangrijke rol speelt, vindt u op het fruitteeltbedrijf van Theo en Martine Vernooy "Het Kersenmuseum".
In het hart van de Kromme Rijnstreek, waar de kersenteelt een belangrijke rol speelt, vindt je op het fruitteeltbedrijf van Theo en Martine Vernooy "Het Kersenmuseum".
In dit (interactieve) museum kan de bezoeker kennis maken met de rijke historie van de kersenteelt waarbij begrippen als traditie, trots, cultuur, mooie verhalen, nostalgie en saamhorigheid terug te vinden zijn. Hoewel we spreken van een eeuwenoude traditie, is deze met de kennis van toen en de technieken van nu, nieuw leven ingeblazen.
Afmijnzaal Oude Fruitveiling Wijk bij Duurstede
Een bijzonder aspect in dit museum is de afmijnzaal. Op 9 juni 1949 werd de fruitveiling van Wijk bij Duurstede in gebruik genomen. Ondanks de cultuurhistorische waarde, de architectuur en authenticiteit, is het niet gelukt dit gebouw als Rijksmonument op te nemen. In 2002 is de gehele fruitveiling gesloopt maar zijn de veilingklok, de bankjes en het tegeltableau behouden gebleven. Deze cultuurhistorische objecten hebben in “Het Kersenmuseum” een nieuwe bestemming gekregen. U kunt hier de afmijnzaal met de originele klok, bankjes en alle overige zaken in de oorspronkelijke staat bezichtigen. Wilt u weten of u over de juiste handelsgeest beschikt? Speel dan het "veilingspel". Zodat u zelf kunt ervaren hoe het is om te bieden. Wie weet doet u het beste zaken!
Wandelroute door de Kersenboomgaard
Voor de liefhebbers is er een wandelroute door de boomgaard. Leuk om na een bezoek aan Het Kersenmuseum na te genieten. Voor de kinderen is er een speurtocht uitgezet! De route met speurtocht is verkrijgbaar aan de balie van de Landwinkel.
Tijdens het Kersenfestival is Het Kersenmuseum ook geopend!
Het strak vormgegeven fort Werk aan het Spoel bij Culemborg is een culturele ontmoetingsplek aan de Lek met aantrekkelijke horeca en een zonneterras. Kunstenaars tonen hun creaties in een atelier in de oude fortwachterswoning.
Het strak vormgegeven fort Werk aan het Spoel bij Culemborg is een culturele ontmoetingsplek aan de Lek. Kunstenaars tonen hun creaties in een atelier in de oude fortwachterswoning. Verschillende fiets-, wandel- en struinroutes kruisen elkaar vlakbij de aanlegsteiger van de Liniepont. Ook worden er culturele evenementen georganiseerd. Bezoek het restaurant Caatje aan de Lek voor een kopje koffie of een lunch.
Een stukje geschiedenis
In 1815 werd in de Lekdijk bij Goilberdingen een inundatiewaaiersluis met een aarden batterij aangelegd. In 1848 werd de batterij verbeterd tot een fort. Later werd het inundatiesysteem geoptimaliseerd en het fort kreeg vier bomvrije gebouwen. De dijkweg liep in vredestijd dwars door het fort, maar werd in geval van mobilisatie omgeleid. In 1939 werden zeven betonnen schuilplaatsen en twee mitrailleurkazematten op het fort gebouwd. Ten zuiden van het fort staat in een weiland een hoge vrijstaande muur. Deze ‘kogelvanger’ is het restant van een Duitse schietbaan.
Beusichem is een sfeervol lintdorp aan de rivier de Lek, omringd door boomgaarden, uiterwaarden en kronkelende dijkwegen.
Beusichem is een sfeervol lintdorp aan de rivier de Lek, omringd door boom- en fruitgaarden, uiterwaarden en kronkelende dijkwegen.
In de omgeving vind je bovendien sporen van de Hollandse Waterlinies, waar forten en inundatiegebieden herinneren aan dit bijzondere verdedigingssysteem. Hoewel Beusichem zelf geen forten heeft, speelde het dorp een verrassend grote rol in de geschiedenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Wie hier vandaag door het rustige rivierenlandschap fietst, ziet vooral open weilanden en dijken, maar juist dit landschap was ooit een krachtig verdedigingsmiddel.
Beusichem ligt in de Culemborgerwaard, in een van de zogenaamde inundatiekommen. Dit lage gebied kon bij dreiging bewust onder water worden gezet. Via de inlaatsluis bij het dorp stroomde water uit de Lek de polders in, waardoor het land veranderde in een uitgestrekte, knie diepe en modderige vlakte waar vijandelijke troepen nauwelijks doorheen konden. Zo fungeerde Beusichem letterlijk als de ‘waterkraan’ van de waterlinies. De dijken en kades rondom het dorp hielden als ‘komkering’ het water precies op de juiste plek.
De weidsheid rond Beusichem is geen toeval. Door de Kringenwet was dit gebied ooit een ‘verboden’ landschap waar nauwelijks gebouwd mocht worden. Er moest immers een vrij schootsveld behouden blijven voor de kanonnen van Fort Honswijk, aan de overkant van de Lek. Die open horizon is er nog steeds — en maakt het gebied vandaag de dag juist zo bijzonder om per fiets te ontdekken.
Wanneer je de Lingeroute fietst, rijd je over dijken en langs bloeiende boomgaarden. Al kronkelend stroomt de langste rivier van Nederland door het landschap met aan weerszijden gezellige dorpjes en boomgaarden zo ook Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt.
Je fietst hier over Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt. Dit eeuwenoude landgoed van 900 hectare is van alle seizoenen thuis. In de lente geniet je van de bloesempracht van de appelbomen aan de Appeldijk en liefhebbers van walnoten kunnen in het najaar hun hart ophalen onder de vele notenbomen op het landgoed. Voor wandelaars en fietsers zijn er diverse routes uitgezet met adembenemende uitzichten op het landgoed en de prachtige natuur van de Betuwe.
Het verhaal van land en water
Eeuwen geleden bepaalde de rivier de Linge het landschap. De rivier liet zand en klei achter, waardoor hogere oeverwallen ontstonden: droge stroken in een verder nat gebied. Ideale plekken om te wonen én te reizen zonder natte voeten. In 1129 bouwden de norbertijnen hier hun abdij. Ze noemden het Mariënwaerdt, het ‘eiland van Maria’. Op de hoge gronden lagen akkers en boomgaarden, lager lagen weilanden en hooilanden. Die indeling is vandaag nog steeds zichtbaar.
De heerlijkheid is sinds 1734 in het bezit van de familie Van Verschuer. Graaf van Bijlandt, de voorvader van de familie, bouwde het Huis Mariënwaerdt op de gewelven van de verwoeste Norbertijner abdij. De kelders met kruisbogen zijn nog steeds te bezichtigen.
Later kreeg dit gebied een belangrijke rol in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De Culemborgerwaard, waar je net doorheen fietste, kon samen met de polder van Mariënwaerdt onder water worden gezet. Door sluizen bij Werk aan het Spoel, Fort Everdingen en langs de Linge bij Acquoy, Rhenoy en Beesd open te zetten, stroomde het water het land in. Ook de polder van Mariënwaerdt liep dan vol.
Alleen de hoger gelegen oeverwallen bleven droog. Tussen de Lek en de Waal was dit het enige droge pad: het ‘Linge-acces’. En dat was precies het doel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie; de vijand dwingen om bepaalde routes te nemen om hem vervolgens bij een versterkt punt op te wachten. In dit geval Fort Asperen, tien kilometer verderop.
De perfecte pauze, midden in het groen
Genieten ván het Landgoed, óp het Landgoed. Bij Pannenkoekenhuis De Stapelbakker trakteren ze je graag op heerlijke pannenkoeken (en meer!) bereid met biologische ingrediënten afkomstig van het landgoed. Ga je liever zelf thuis aan de slag? Bij de Landgoedwinkel verkopen ze naast de producten van het landgoed ook een uitgebreid assortiment van biologische producten, verse groenten en fruit.
Verken het spannende oude forteiland op GeoFort.
Fort bij de Nieuwe Steeg - of GeoFort zoals het vandaag de dag heet - ligt heel idyllisch midden in de Betuwe, langs de rivier de Linge, tussen weilanden en fruitbomen.
Fort bij de Nieuwe Steeg
Het Fort bij de Nieuwe Steeg, gebouwd in 1878, is een indrukwekkend langwerpig bouwwerk met zeven bomvrije gebouwen en een houten artillerieloods. Als onderdeel van de Hollandse Waterlinies sloot het fort de Linge en de Lingedijk af en ondersteunde het oudere Fort bij Asperen en de nabijgelegen Wapenplaats om het gebied te beschermen. Het opvallendste gebouw is de U-vormige kazerne, omgeven door aarden wallen en verbonden met de andere gebouwen, zodat het fort niet van twee kanten tegelijk onder vuur genomen kon worden. De woning van de wachter lag net buiten het fort, bij de toegangsbrug.
Op zondagen geven gidsen historische rondleidingen over het forteiland waarbij je langs en in de gerestaureerde bouwwerken komt.
GeoFort, hét Toekomst museum
Vandaag de dag is het spannende forteiland een educatieve attractie waar alles om de toekomst van de aarde draait. De thema’s klimaat, energie en water staan centraal. Stap in een lift diep de aarde in, ontdek de donkere ondergrondse tunnels, verdwaal in het klimaatdoolhof of bouw de hoogste toren die tegen een aardbeving kan. Het zelf doen staat voorop!
Ook kun je bij GeoFort meedoen aan verschillende Minecraft activiteiten. En buiten kunnen kinderen zich uitleven in de Vleermuisspeurtuin van Staatsbosbeheer. Nog even nagenieten? Het pannenkoekenrestaurant de WereldPan heeft lekkere hapjes en drankjes op de kaart. Ouders, opa, oma’s en begeleiders wees gewaarschuwd: kinderen zijn niet meer weg te krijgen!
Het Sluizencomplex bij Asperen bestaat uit vier historische sluizen. Samen vormden ze een cruciaal onderdeel van het inundatiesysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Hier tussen het dorp Asperen en het Fort bij Asperen zie je een viertal sluizen: twee waaiersluizen en twee schut-/inundatiesluizen. Deze sluizen waren een belangrijk onderdeel van de Hollandse Waterlinies. De Hollandse Waterlinies waren een slimme verdedigingsstrategie waarbij water als wapen werd ingezet. Grote delen van het poldergebied konden onder water worden gezet (inunderen) om de vijand tegen te houden. De schut-/inundatiesluizen stuwden het water hoog op, zodat het via de waaiersluizen naar de polders tussen Maas en Waal kon stromen.
Uniek in de wereld
Maar er is nog iets bijzonders aan deze sluizen bij Asperen. De dubbele waaiersluizen die je hier ziet, zijn de laatste dubbele waaiersluizen ter wereld. Ze zijn uitgevonden door waterbouwkundige Jan Blanken en waren revolutionair. Waaiersluizen kunnen, anders dan gewone sluisdeuren, onafhankelijk van het getij of het waterpeil worden geopend en gesloten. Zelfs bij een groot verschil in waterstand – bijvoorbeeld hoog water aan één kant – blijven ze werken. Daardoor zijn ze snel en flexibel in gebruik. En dat was precies wat nodig was als er gevaar dreigde en het land in korte tijd onder water moest worden gezet om de vijand tegen te houden. In de hele wereld zijn nog maar zeven waaiersluizen te vinden, waarvan dus de enige dubbele hier op de grens tussen Acquoy en Asperen.
Onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie én met een Leerdams tintje…
Dit 19e-eeuws bolwerk is een markant baken in het linielandschap. Het prachtige torenfort is militair erfgoed en onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Mooi gelegen aan de Linge valt het fort direct op door de glazen koepel over de lichtschacht: een kunstwerk dat regen buiten houdt, maar vleermuizen wél hun weg naar hun winterverblijf laat vinden. De koepel bestaat volledig uit glazen leien die ontwikkeld zijn in de glasblazerij van het Nationaal Glasmuseum. Maar liefst 600 kinderen uit de buurt mochten een eigen tegel
versieren.
Fort Asperen: Schakel in de Waterlinie
Tussen 1845 en 1847 werd hier, op de grens tussen Asperen en Acquoy, het Fort bij Asperen gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het fort kreeg de vorm van een halve cirkel met een bomvrije geschutstoren en daaromheen een gracht met ophaalbrug. Met zijn strategische ligging aan de dijk langs de Linge werd vanuit het fort de doorgang en de sluizen in de Linge bewaakt. Een paar jaar later werd de torengracht gedempt en er kwam een kanonremise met in de kelder een buskruit- en projectielenmagazijn. Fort bij Asperen werd voor het laatst op 12 april 1940 gereed gemaakt voor de aankomende oorlog. Maar veel nut had het fort niet meer. De Duitsers vlogen met hun vliegtuigen over de linie heen.
Het Fort bij Asperen is in de zomermaanden te bezoeken. Laat je rondleiden door de vrijwilligers in het torenfort en luister naar hun boeiende verhalen over de Hollandse Waterlinies op deze plek. Sinds kort is in het torenfort ook het museum Sky of Hope gevestigd met verhalen uit WO2. Van medio oktober tot medio april is het fort gesloten in verband met het winterverblijf van de vleermuizen. De Genieloods van het fort, waarin het restaurant is gevestigd, is het hele jaar open voor lunch, borrel of diner.
Wapenplaats
Tegenover het fort ligt de Wapenplaats; een klein fort van 0,8 hectare op de Zuiderlingedijk bij Asperen. Het fort heeft een halfronde aarden wal en is grotendeels omgeven door een fortgracht. De openbare weg loopt dwars door het fort, waardoor de wal aan de zuidkant is onderbroken. Zo’n opening heet een coupure. Op de wapenplaats staan twee gebouwen: een groepsschuilplaats van gewapend beton uit 1939-40, waarin elf man kon schuilen voor vijandig vuur. En een Nissenhut uit 1950; een langwerpige loods met halfrond golfplaten dak.
Ten noorden van de wapenplaats ligt een unieke dubbele waaiersluis, onderdeel van het sluizencomplex bij Asperen. De Wapenplaats diende ter verdediging van deze sluis, de Linge en de Zuiderlingedijk. Samen met Fort Asperen, Fort Vuren en Fort Nieuwe Steeg vormde het fort een schakel in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Ontdek verschillende verdedigingswerken zoals batterijen, loopgraven en een kazemat.
De waterlinie maakte slim gebruik van al bestaande dijken. Zo zie je hier aan de Meerdijk verschillende bouwfases van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Aan de westkant van de dijk werden in 1845 drie batterijen aangelegd. Een batterij is een klein verdedigingswerk dat bestaat uit een wal van afgegraven aarde. De batterijen moesten de weg Acquoy-Asperen afsluiten en Fort bij Asperen ondersteunen bij het beveiligen van de Linge en de Meerdijk. In 1906 werden de batterijen voorzien van betonnen schuilplaatsen.
Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog veranderde de militaire strategie. Aan de oostkant van de dijk zijn in 1940 enkele ‘groepsnesten’ aangelegd, daar werd namelijk de vijand verwacht. Een groepsnest is een combinatie van betonnen schuilplaatsen en geschutskoepels. Deze werden onderling verbonden met een loopgraaf. Hierdoor konden soldaten beschermd van de ene naar de andere schuilplaats lopen. Wist je dat de loopgraaf bij de Meerdijk ongeveer 70 meter lang was?
Verdedigingswerk Werk aan het Spoor werd aangelegd om de toegang naar het achterland te kunnen afgrendelen
Terwijl je bij Leerdam over de Diefdijk fietst, zie je Werk aan het Spoor; een belangrijk verdedigingswerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tussen 1880 en 1885 werd het fort gebouwd om de toegang via de spoorlijn te blokkeren en de dijk bij Rhenoy met kanonnen te beschermen. Het fort beschermde ook de inundatiesluizen van het nabijgelegen gemaal De Oude Horn. Via deze inlaatsluizen konden de lage polders ten oosten van de Diefdijk snel onder water worden gezet bij een aanval.
Het ovale forteiland van bijna zes hectare ligt aan beide kanten van het spoor en werd volledig omgeven door een gracht. Op het fort stonden een bomvrij wachthuis en drie remises voor kanonnen. Alles was bedekt met dikke aarde, zodat alleen de voorgevels zichtbaar waren.
De toegang tot het fort verliep via drie kraanbruggen, aan de west- en oostkant, een slimme uitvinding van spoorwegingenieur F.C. Conrad. Het is een variant op de bekende ophaalbrug, maar deze bruggen draaien opzij in plaats van omhoog. Als de kraanbrug openstaat, zijn er dus geen omhoogstekende delen. Ideaal voor militair defensief gebruik en een vrij schootsveld.
Aan de andere kant van de Diefdijk zie je de voormalige fortwachterswoning. De begane grond werd gebruikt als magazijn voor munitie en kanonnen. Daarboven woonde de fortwachter, die ook de functie van brug- en overwegwachter had. Van de drie kraanbruggen is er nu nog eentje aanwezig. Het fort en de fortwachterswoning zijn tegenwoordig in particulier bezit en als woning in gebruik.
Je wandelt of fietst door een prachtig polderland. En af en toe stap je even af om te genieten van de kleine natuurgebiedjes onderweg.
Als een lang, groen lint steekt de Diefdijk boven het landschap uit. Je wandelt of fietst hier door een prachtig polderland met aan weerszijde afgewisseld bloemrijke graslanden, fruitboomgaarden, hakhoutpercelen en grienden.
Deze eeuwenoude lange dijk werd in 1284 aangelegd en markeert de grens tussen de Betuwe in het oosten en het Laagland in het westen. Destijds kon het overtollige polderwater uit de Betuwe namelijk ongehinderd naar het lager gelegen westen stromen. Overstroomt de hoger gelegen Betuwe, dan moet de Diefdijk het lager gelegen weidegebied in Vijfheerenlanden en Alblasserwaard beschermen. De dijk doet nog altijd dienst als waterkering.
In de 19e eeuw werd de Diefdijk onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een verdedigingslinie waarbij water werd ingezet om de vijand tegen te houden. Het gebied ten oosten van de dijk kon onder water worden gezet waardoor een breed, kniehoog watervlak van maar liefst vier kilometer ontstond; te diep voor soldaten en paarden, maar niet diep genoeg voor boten. Langs de dijk vind je verschillende waterlinie-objecten, bijvoorbeeld de doorgezaagde bunker, een kunstwerk van een militair wachthuisje en een groepsnest.
Geniet onderweg ook van kleine natuurgebiedjes zoals bijvoorbeeld de Donkere Kade of de Wiel van Bassa. Neem je verrekijker mee want het ritselt hier van de vogels en af en toe betrap je een koppeltje reeën op de bosrand. Bij diverse stalletjes langs de weg koop je heerlijke streekproducten zoals appels, peren en noten. Het geld doe je gewoon in een busje.
Verwoeste steden, plunderingen en binnenlandse (en buitenlandse) oorlogen: elke stad en dorp heeft wel een eigen verhaal. In de 19e eeuw komt Everdingen op de Nederlandse militaire kaart te staan als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Fort Everdingen werd tussen 1842 en 1847 gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In het midden van het fort, tussen de aarden wallen, staat een grote ronde geschutstoren met muren van meer dan drie meter dik. Later zijn daar nog extra versterkte gebouwen en bunkers omheen gebouwd. Fort Everdingen vormde samen met Fort Honswijk het Lek-access: de forten sloten de hooggelegen doorgang (access) van de Lekdijken en de uiterwaarden hermetisch af, op het moment dat het omliggende land met het sluizensysteem onder water was gezet. Niet voor niks worden ze weleens ‘De wachters van de Lek’ genoemd.
Naast de functie die het fort had ten tijde van de Hollandse Waterlinies werd het fort ook aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door Duitse troepen gebruikt als verdedigingslinie tegen de oprukkende geallieerden. Na de oorlog verloor Fort Everdingen zijn verdedigende functie, maar tot 2014 gebruikte de Explosieven Opruimingsdienst het fort voor opslag, opleiding en oefening. Tegenwoordig is het fort de stoere thuishaven van bierbrouwerij Duits & Lauret.
Muurschilderingen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten Duitse soldaten muurschilderingen in een van de fortremises. Opvallend is dat ze één groot geheel vormen op muren en plafond van wat vermoedelijk een ontspanningsruimte of ‘bierkelder’ was. Je ziet spottekeningen van onder andere Winston Churchill en waarschijnlijk Marlene Dietrich, afgewisseld met verwijzingen naar Duitse biertradities en studenten- of gildengebruiken. Lange tijd werden ze verwaarloosd en beschadigd door vocht, maar inmiddels is dit beladen erfgoed in ere hersteld. Markant detail: tegenwoordig zit er een bierbrouwerij op het fort!
Het Fort is vrij te bezichtigen. Elke zondag wordt er een rondleiding gegeven door een gids. Aanmelden via de website. Stop ook even bij het proeflokaal dat in de Genieloods is gevestigd voor een van de speciaalbieren die op het fort worden gebrouwen.
Lees ook Kasteel Batestein, Kasteelterrein Hagestein, Burcht Vianen, Standbeeld Brederode, Dorpskern Everdingen en Watertoren.
De Beersluis werd gebruikt om grote gebieden onder water te zetten en zo te voorkomen dat de vijand verder landinwaarts oprukt.
Bij Fort Everdingen werden tussen 1873 en 1875 drie sluizen aangelegd: een inlaatsluis direct aan de Lek, de Beersluis aan de oostzijde van het fort en de inundatiesluis - met het (nog herkenbare) inundatiekanaal de polder in - aan de Goilberdingerdijk. Deze drie sluizen werden gebruikt als onderdeel van de Hollandse Waterlinies om grote gebieden onder water te zetten en zo te voorkomen dat de vijand verder het land in kon trekken.
Het sluizencomplex werkte als volgt: met behulp van de toen nog bestaande getijdenwerking werd water uit de Lek door de Inlaatsluis naar de fortgracht gebracht. Vanuit de gracht werd het water gedoseerd door de Beersluis, waarna het via de Inundatiesluis en het Inundatiekanaal verder het poldergebied in geleid kon worden waar het tot maximaal kniehoogte onder water werd gezet.
Het meest opvallende van de drie is de Grote Beersluis; een combinatie van een inlaatsluis en een ‘beer’. In de waterbouwkunde is een beer een sterk bouwdeel dat waterwerken op hun plek houdt en helpt bij het regelen van het water. Hier bij Fort Everdingen zie je de gemetselde waterkering met een scherpe ‘ezelsrug’. De rug maakte het moeilijk om bij belegering over de kering te lopen. Bij acute dreiging kon de ijzeren loopbrug die over de sluis en de beer ligt, worden verwijderd.
Start je ontdekking bij TOP Stadshaven Wijk bij Duurstede! Wandel door de historische binnenstad, bezoek Kasteel Duurstede of fiets langs de Kromme Rijn. Met informatiepaneel en parkeergelegenheid. Klik door en plan je route!
Start je ontdekking bij TOP Stadshaven Wijk bij Duurstede! Wandel door de historische binnenstad, bezoek Kasteel Duurstede of fiets langs de Kromme Rijn. Met informatiepaneel en parkeergelegenheid. Klik door en plan je route!
De route volgt de wit-groene knooppuntenborden van het fietsroutenetwerk. Onderwerg steek je de rivier de Lek over met een veerpont. Informatie over vaartijden en tarieven vind je op de website van Vereniging Vrienden van de Veerponten.
Horeca en overnachten in de Kromme Rijnstreek
Langs de route Water als Wapen vind je volop fijne plekken om te pauzeren of te overnachten. In Wijk bij Duurstede kun je comfortabel blijven slapen bij Hotel 1851 of Hotel Florian. Wie liever kiest voor een kleinschalige overnachting kan terecht bij B&B de Swaen, B&B Dijklodges of Bed en Brood de Vogelpoel. Kampeerders vinden een fijne plek bij Camping ’t Boomgaardje.
In het buitengebied en langs de linie zijn er bijzondere overnachtingsplekken die het verhaal van de Waterlinies nog tastbaarder maken, zoals Natuurcamping Fort Werk aan de Korte Uitweg en B&B Oud Honswijk. In Cothen kun je terecht bij Minicamping de Bossewaard of B&B de Bloesem.
Ook voor een hapje en een drankje zit je langs de route goed. In Wijk bij Duurstede nodigen onder andere Restaurant de Engel, Stadsbrasserie Dorestad, Lunchcafé de Graanschuur, Mau’s Bistro, De Veldpoort en KNUS je uit om af te stappen.
In Schalkwijk kun je terecht bij Restaurant Jonkheer de Ram, Pand Pannenkoek en Barista de Dominee of iets verderop Bij Marion Broodjes en zo in Tull en 't Waal. Fiets je door naar Cothen, dan zijn Het Oude Raedthuys en Familierestaurant de Jonge Graaf fijne plekken om de dag smakelijk af te sluiten.
Horeca en overnachten Tussen Lek & Linge
In de omgeving van Culemborg zijn meerdere kleinschalige accommodaties die ideaal zijn voor fietsers en rustzoekers. Denk aan B&B Het Spoel, B&B Lots4u en Logement De Appelgaard; allen gelegen op een schitterende dijklocatie. Of B&B De Gasterije, een gastvrije B&B in het centrum van Culemborg. Kampeerders vinden een fijne plek op Camping De Helling.
Rond Beusichem vind je eveneens aantrekkelijke hotel- en logeeradressen, zoals het gezellige Hotel ’t Veerhuys, met eigen restaurant ter plaatse en Het Heerenlogement, een sfeervol hotel-restaurant in het hart van het dorp.
En voor de ultieme fort-beleving is Mini‑camping Fort Everdingen een bijzondere optie: een mini-camping gelegen op het terrein van het historische fort én van fortbrouwerij Duits & Lauret.
Voor een hapje en een drankje onderweg zijn er tal van mogelijkheden. Maak extra bijzonder op de route zijn de fortlocaties. Zo bevindt Caatje aan de Lek in Culemborg zich in het markante Forthuis op Werk aan het Spoel, met uitzicht over de uiterwaarden van de Lek. En ook Fort bij Asperen is een aanrader: in de Genieloods kun je lunchen, borrelen of (op weekenddagen) uitgebreid dineren in historische sferen. Daarnaast kun je bij Fort Everdingen in de fortbrouwerij Duits & Lauret speciale bieren proeven en genieten van kleine hapjes tussen de fortmuren.
Andere fijne tips zijn ’t Veerhuys in Beusichem, gelegen aan de Lek en Rust Wat aan de Linge in Rhenoy. Voor de lekkerste pannenkoek kun je terecht bij Restaurant De Stapelbakker op het schitterende landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt in Beesd.
Start je ontdekking bij TOP Stadshaven Wijk bij Duurstede! Wandel door de historische binnenstad, bezoek Kasteel Duurstede of fiets langs de Kromme Rijn. Met informatiepaneel en parkeergelegenheid. Klik door en plan je route!
