Gelegen aan de Linge, omgeven door rietwallen en waterlelies, ligt “Glasstad” Leerdam. Het plaatsje ontstond in 1143 en heette destijds “Ter leede”. Leerdam verkreeg in 1382 stadsrechten van de Heer van Arkel en in 1407 nogmaals, van Willem IV Van Holland. In de achttiende eeuw namen de hout- en glasindustrie een vlucht en wordt het stadje welvarende. De rijke historie van Leerdam is nog goed terug te zien in de oude gebouwen, zoals de Grote Kerk, het museum het Hofje van mevrouw van Aerden en de overgebleven stadsmuren, die gerestaureerd zijn. Niet alleen de glasblazers uit binnen- en buitenland die vanaf Pasen tot en met eind september hun werk doen in het Glascentrum geven Leerdam tegenwoordig faam; ook de Leerdammer kaas is inmiddels een bekend (export)product.
De fietsroute neem…
Gelegen aan de Linge, omgeven door rietwallen en waterlelies, ligt “Glasstad” Leerdam. Het plaatsje ontstond in 1143 en heette destijds “Ter leede”. Leerdam verkreeg in 1382 stadsrechten van de Heer van Arkel en in 1407 nogmaals, van Willem IV Van Holland. In de achttiende eeuw namen de hout- en glasindustrie een vlucht en wordt het stadje welvarende. De rijke historie van Leerdam is nog goed terug te zien in de oude gebouwen, zoals de Grote Kerk, het museum het Hofje van mevrouw van Aerden en de overgebleven stadsmuren, die gerestaureerd zijn. Niet alleen de glasblazers uit binnen- en buitenland die vanaf Pasen tot en met eind september hun werk doen in het Glascentrum geven Leerdam tegenwoordig faam; ook de Leerdammer kaas is inmiddels een bekend (export)product.
De fietsroute neemt je mee naar diverse forten in regio. Het eerste is het Werk op spoorweg Diefdijk. Deze versterking werd in 1880 gebouwd aan beide zijden van de spoorweg Dordrecht-Elst. De spoorlijn doorsneed de Waterlinie en moest beschermd worden. Voor en achter het werk lagen beweegbare kraanbruggen. Nog altijd is één uniek exemplaar te bezichtigen.
Twee kilometer verder zie je ook KunstFort Asperen staan. Kunst- en geschiedenisliefhebbers komen hier volop aan hun trekken. Dit fort is het eerste ‘kunstfort’ in Nederland; al sinds 1981 worden er op deze plek jaarlijks culturele evenementen en exposities georganiseerd. Vroeger werd het torenfort omgeven door een gracht en was het alleen te bereiken via een houten ophaalbrug. Fort Asperen behoort tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is een imposant monument.
Je fietst naar het Fort bij de Nieuwe Steeg/ Geofort, ook wel Fort bij Herwijnen genoemd. De vesting werd in 1879 gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dit fort sloot een onoverzichtelijke bocht in de Linge en de Lingedijk af en was een belangrijke steunpilaar voor de oudere werken van Fort Asperen en de Wapenplaats. Het fort beschikt over een unieke, bomvrije kazerne, welke bestaat uit twee gebouwen. Naast de kazerne werd een gracht met ophaalbrug en wachthuisje aangelegd. In de decennia na de Tweede Wereldoorlog verloor het fort haar militaire functie en kwam het in bezit van Staatsbosbeheer. In 2006 werd de toegangsbrug herbouwd en in 2011 vond er een restauratie plaats. Het fort is sindsdien ingericht als de “GeoExperience”, educatieve attractie op het gebied van cartografie en navigatie.
Majestueus aan de Linge ligt het Hofje van Mevrouw van Aerden. Naast het prachtige gebouw vind je hier een volledig biologische nutstuin.
Onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie én met een Leerdams tintje…
Dit 19e-eeuws bolwerk is een markant baken in het linielandschap. Het prachtige torenfort is militair erfgoed en onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Mooi gelegen aan de Linge valt het fort direct op door de glazen koepel over de lichtschacht: een kunstwerk dat regen buiten houdt, maar vleermuizen wél hun weg naar hun winterverblijf laat vinden. De koepel bestaat volledig uit glazen leien die ontwikkeld zijn in de glasblazerij van het Nationaal Glasmuseum. Maar liefst 600 kinderen uit de buurt mochten een eigen tegel
versieren.
Fort Asperen: Schakel in de Waterlinie
Tussen 1845 en 1847 werd hier, op de grens tussen Asperen en Acquoy, het Fort bij Asperen gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het fort kreeg de vorm van een halve cirkel met een bomvrije geschutstoren en daaromheen een gracht met ophaalbrug. Met zijn strategische ligging aan de dijk langs de Linge werd vanuit het fort de doorgang en de sluizen in de Linge bewaakt. Een paar jaar later werd de torengracht gedempt en er kwam een kanonremise met in de kelder een buskruit- en projectielenmagazijn. Fort bij Asperen werd voor het laatst op 12 april 1940 gereed gemaakt voor de aankomende oorlog. Maar veel nut had het fort niet meer. De Duitsers vlogen met hun vliegtuigen over de linie heen.
Het Fort bij Asperen is in de zomermaanden te bezoeken. Laat je rondleiden door de vrijwilligers in het torenfort en luister naar hun boeiende verhalen over de Hollandse Waterlinies op deze plek. Sinds kort is in het torenfort ook het museum Sky of Hope gevestigd met verhalen uit WO2. Van medio oktober tot medio april is het fort gesloten in verband met het winterverblijf van de vleermuizen. De Genieloods van het fort, waarin het restaurant is gevestigd, is het hele jaar open voor lunch, borrel of diner.
Wapenplaats
Tegenover het fort ligt de Wapenplaats; een klein fort van 0,8 hectare op de Zuiderlingedijk bij Asperen. Het fort heeft een halfronde aarden wal en is grotendeels omgeven door een fortgracht. De openbare weg loopt dwars door het fort, waardoor de wal aan de zuidkant is onderbroken. Zo’n opening heet een coupure. Op de wapenplaats staan twee gebouwen: een groepsschuilplaats van gewapend beton uit 1939-40, waarin elf man kon schuilen voor vijandig vuur. En een Nissenhut uit 1950; een langwerpige loods met halfrond golfplaten dak.
Ten noorden van de wapenplaats ligt een unieke dubbele waaiersluis, onderdeel van het sluizencomplex bij Asperen. De Wapenplaats diende ter verdediging van deze sluis, de Linge en de Zuiderlingedijk. Samen met Fort Asperen, Fort Vuren en Fort Nieuwe Steeg vormde het fort een schakel in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Verken het spannende oude forteiland op GeoFort.
Fort bij de Nieuwe Steeg - of GeoFort zoals het vandaag de dag heet - ligt heel idyllisch midden in de Betuwe, langs de rivier de Linge, tussen weilanden en fruitbomen.
Fort bij de Nieuwe Steeg
Het Fort bij de Nieuwe Steeg, gebouwd in 1878, is een indrukwekkend langwerpig bouwwerk met zeven bomvrije gebouwen en een houten artillerieloods. Als onderdeel van de Hollandse Waterlinies sloot het fort de Linge en de Lingedijk af en ondersteunde het oudere Fort bij Asperen en de nabijgelegen Wapenplaats om het gebied te beschermen. Het opvallendste gebouw is de U-vormige kazerne, omgeven door aarden wallen en verbonden met de andere gebouwen, zodat het fort niet van twee kanten tegelijk onder vuur genomen kon worden. De woning van de wachter lag net buiten het fort, bij de toegangsbrug.
Op zondagen geven gidsen historische rondleidingen over het forteiland waarbij je langs en in de gerestaureerde bouwwerken komt.
GeoFort, hét Toekomst museum
Vandaag de dag is het spannende forteiland een educatieve attractie waar alles om de toekomst van de aarde draait. De thema’s klimaat, energie en water staan centraal. Stap in een lift diep de aarde in, ontdek de donkere ondergrondse tunnels, verdwaal in het klimaatdoolhof of bouw de hoogste toren die tegen een aardbeving kan. Het zelf doen staat voorop!
Ook kun je bij GeoFort meedoen aan verschillende Minecraft activiteiten. En buiten kunnen kinderen zich uitleven in de Vleermuisspeurtuin van Staatsbosbeheer. Nog even nagenieten? Het pannenkoekenrestaurant de WereldPan heeft lekkere hapjes en drankjes op de kaart. Ouders, opa, oma’s en begeleiders wees gewaarschuwd: kinderen zijn niet meer weg te krijgen!
