Ontdek het mooie buitengebied van Vianen en Culemborg. Wandelen door weilanden en de uiterwaarden van de Lek, over fort Everdingen, historische dijken en door boerenland. De weidsheid van het rivierenlandschap en de cultuurhistorie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bepalen hier de sfeer. Klompen aan, rugzak op en gaan!
Het strak vormgegeven fort Werk aan het Spoel bij Culemborg is een culturele ontmoetingsplek aan de Lek met aantrekkelijke horeca en een zonneterras. Kunstenaars tonen hun creaties in een atelier in de oude fortwachterswoning.
Het strak vormgegeven fort Werk aan het Spoel bij Culemborg is een culturele ontmoetingsplek aan de Lek. Kunstenaars tonen hun creaties in een atelier in de oude fortwachterswoning. Verschillende fiets-, wandel- en struinroutes kruisen elkaar vlakbij de aanlegsteiger van de Liniepont. Ook worden er culturele evenementen georganiseerd. Bezoek het restaurant Caatje aan de Lek voor een kopje koffie of een lunch.
Een stukje geschiedenis
In 1815 werd in de Lekdijk bij Goilberdingen een inundatiewaaiersluis met een aarden batterij aangelegd. In 1848 werd de batterij verbeterd tot een fort. Later werd het inundatiesysteem geoptimaliseerd en het fort kreeg vier bomvrije gebouwen. De dijkweg liep in vredestijd dwars door het fort, maar werd in geval van mobilisatie omgeleid. In 1939 werden zeven betonnen schuilplaatsen en twee mitrailleurkazematten op het fort gebouwd. Ten zuiden van het fort staat in een weiland een hoge vrijstaande muur. Deze ‘kogelvanger’ is het restant van een Duitse schietbaan.
Verwoeste steden, plunderingen en binnenlandse (en buitenlandse) oorlogen: elke stad en dorp heeft wel een eigen verhaal. In de 19e eeuw komt Everdingen op de Nederlandse militaire kaart te staan als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Fort Everdingen werd tussen 1842 en 1847 gebouwd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In het midden van het fort, tussen de aarden wallen, staat een grote ronde geschutstoren met muren van meer dan drie meter dik. Later zijn daar nog extra versterkte gebouwen en bunkers omheen gebouwd. Fort Everdingen vormde samen met Fort Honswijk het Lek-access: de forten sloten de hooggelegen doorgang (access) van de Lekdijken en de uiterwaarden hermetisch af, op het moment dat het omliggende land met het sluizensysteem onder water was gezet. Niet voor niks worden ze weleens ‘De wachters van de Lek’ genoemd.
Naast de functie die het fort had ten tijde van de Hollandse Waterlinies werd het fort ook aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door Duitse troepen gebruikt als verdedigingslinie tegen de oprukkende geallieerden. Na de oorlog verloor Fort Everdingen zijn verdedigende functie, maar tot 2014 gebruikte de Explosieven Opruimingsdienst het fort voor opslag, opleiding en oefening. Tegenwoordig is het fort de stoere thuishaven van bierbrouwerij Duits & Lauret.
Muurschilderingen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten Duitse soldaten muurschilderingen in een van de fortremises. Opvallend is dat ze één groot geheel vormen op muren en plafond van wat vermoedelijk een ontspanningsruimte of ‘bierkelder’ was. Je ziet spottekeningen van onder andere Winston Churchill en waarschijnlijk Marlene Dietrich, afgewisseld met verwijzingen naar Duitse biertradities en studenten- of gildengebruiken. Lange tijd werden ze verwaarloosd en beschadigd door vocht, maar inmiddels is dit beladen erfgoed in ere hersteld. Markant detail: tegenwoordig zit er een bierbrouwerij op het fort!
Het Fort is vrij te bezichtigen. Elke zondag wordt er een rondleiding gegeven door een gids. Aanmelden via de website. Stop ook even bij het proeflokaal dat in de Genieloods is gevestigd voor een van de speciaalbieren die op het fort worden gebrouwen.
Lees ook Kasteel Batestein, Kasteelterrein Hagestein, Burcht Vianen, Standbeeld Brederode, Dorpskern Everdingen en Watertoren.
De Beersluis werd gebruikt om grote gebieden onder water te zetten en zo te voorkomen dat de vijand verder landinwaarts oprukt.
Bij Fort Everdingen werden tussen 1873 en 1875 drie sluizen aangelegd: een inlaatsluis direct aan de Lek, de Beersluis aan de oostzijde van het fort en de inundatiesluis - met het (nog herkenbare) inundatiekanaal de polder in - aan de Goilberdingerdijk. Deze drie sluizen werden gebruikt als onderdeel van de Hollandse Waterlinies om grote gebieden onder water te zetten en zo te voorkomen dat de vijand verder het land in kon trekken.
Het sluizencomplex werkte als volgt: met behulp van de toen nog bestaande getijdenwerking werd water uit de Lek door de Inlaatsluis naar de fortgracht gebracht. Vanuit de gracht werd het water gedoseerd door de Beersluis, waarna het via de Inundatiesluis en het Inundatiekanaal verder het poldergebied in geleid kon worden waar het tot maximaal kniehoogte onder water werd gezet.
Het meest opvallende van de drie is de Grote Beersluis; een combinatie van een inlaatsluis en een ‘beer’. In de waterbouwkunde is een beer een sterk bouwdeel dat waterwerken op hun plek houdt en helpt bij het regelen van het water. Hier bij Fort Everdingen zie je de gemetselde waterkering met een scherpe ‘ezelsrug’. De rug maakte het moeilijk om bij belegering over de kering te lopen. Bij acute dreiging kon de ijzeren loopbrug die over de sluis en de beer ligt, worden verwijderd.
Hooilanden, rietkragen, strangen, slikplaten, rivieroevers, meidoornhagen en moerasbos: de Everdinger Waarden zijn heel veelzijdig.
Je wandelt of fietst door een prachtig polderland. En af en toe stap je even af om te genieten van de kleine natuurgebiedjes onderweg.
Als een lang, groen lint steekt de Diefdijk boven het landschap uit. Je wandelt of fietst hier door een prachtig polderland met aan weerszijde afgewisseld bloemrijke graslanden, fruitboomgaarden, hakhoutpercelen en grienden.
Deze eeuwenoude lange dijk werd in 1284 aangelegd en markeert de grens tussen de Betuwe in het oosten en het Laagland in het westen. Destijds kon het overtollige polderwater uit de Betuwe namelijk ongehinderd naar het lager gelegen westen stromen. Overstroomt de hoger gelegen Betuwe, dan moet de Diefdijk het lager gelegen weidegebied in Vijfheerenlanden en Alblasserwaard beschermen. De dijk doet nog altijd dienst als waterkering.
In de 19e eeuw werd de Diefdijk onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een verdedigingslinie waarbij water werd ingezet om de vijand tegen te houden. Het gebied ten oosten van de dijk kon onder water worden gezet waardoor een breed, kniehoog watervlak van maar liefst vier kilometer ontstond; te diep voor soldaten en paarden, maar niet diep genoeg voor boten. Langs de dijk vind je verschillende waterlinie-objecten, bijvoorbeeld de doorgezaagde bunker, een kunstwerk van een militair wachthuisje en een groepsnest.
Geniet onderweg ook van kleine natuurgebiedjes zoals bijvoorbeeld de Donkere Kade of de Wiel van Bassa. Neem je verrekijker mee want het ritselt hier van de vogels en af en toe betrap je een koppeltje reeën op de bosrand. Bij diverse stalletjes langs de weg koop je heerlijke streekproducten zoals appels, peren en noten. Het geld doe je gewoon in een busje.
De doorgezaagde bunker, ook bekend als Bunker 599 en Groepsschuilplaats 599, is een openbare attractie voor bezoekers van de Diefdijklinie (onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie). Hij ligt aan de Diefdijk in de gemeente Culemborg. Het object is een groepsschuilplaats, gebouwd in 1940. D...
