Werk aan het Spoor

Terwijl je bij Leerdam over de Diefdijk fietst, zie je Werk aan het Spoor; een belangrijk verdedigingswerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tussen 1880 en 1885 werd het fort gebouwd om de toegang via de spoorlijn te blokkeren en de dijk bij Rhenoy met kanonnen te beschermen. Het fort beschermde ook de inundatiesluizen van het nabijgelegen gemaal De Oude Horn. Via deze inlaatsluizen konden de lage polders ten oosten van de Diefdijk snel onder water worden gezet bij een aanval.

Het ovale forteiland van bijna zes hectare ligt aan beide kanten van het spoor en werd volledig omgeven door een gracht. Op het fort stonden een bomvrij wachthuis en drie remises voor kanonnen. Alles was bedekt met dikke aarde, zodat alleen de voorgevels zichtbaar waren. 

De toegang tot het fort verliep via drie kraanbruggen, aan de west- en oostkant, een slimme uitvinding van spoorwegingenieur F.C. Conrad. Het is een variant op de bekende ophaalbrug, maar deze bruggen draaien opzij in plaats van omhoog. Als de kraanbrug openstaat, zijn er dus geen omhoogstekende delen. Ideaal voor militair defensief gebruik en een vrij schootsveld.

Aan de andere kant van de Diefdijk zie je de voormalige fortwachterswoning. De begane grond werd gebruikt als magazijn voor munitie en kanonnen. Daarboven woonde de fortwachter, die ook de functie van brug- en overwegwachter had. Van de drie kraanbruggen is er nu nog eentje aanwezig. Het fort en de fortwachterswoning zijn tegenwoordig in particulier bezit en als woning in gebruik.